Sau phẫu thuật thoát vị vùng bẹn, phần lớn trẻ hồi phục tốt và dần trở lại sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện lại khối phồng tại vị trí đã điều trị, khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Tình trạng tái phát thoát vị bẹn ở trẻ em có thể liên quan đến nhiều yếu tố và xảy ra ở những thời điểm khác nhau sau mổ. Hiểu rõ nguy cơ, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và theo dõi trẻ đúng cách sẽ giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi kiểm tra khi cần thiết.
Tìm hiểu chung về thoát vị bẹn ở trẻ em
Thoát vị bẹn ở trẻ em chủ yếu là thoát vị gián tiếp, liên quan đến ống phúc tinh mạc không đóng hoàn toàn trong quá trình phát triển. Đường thông này tạo điều kiện để ruột, mạc nối hoặc một số cấu trúc trong ổ bụng đi xuống vùng bẹn. Ở bé trai, khối thoát vị có thể kéo xuống bìu. Ở bé gái, đường thông tương ứng được gọi là ống Nuck. Túi thoát vị khi đó đôi khi chứa buồng trứng hoặc vòi tử cung.
Biểu hiện thường gặp là khối phồng ở vùng bẹn. Khối rõ hơn khi trẻ khóc, ho, rặn hoặc vận động và nhỏ lại khi trẻ nằm nghỉ. Nhiều trẻ ít đau nên cha mẹ thường chỉ phát hiện khi tắm hoặc thay quần áo cho trẻ.
Khi đã hình thành thoát vị, đường thông này không tự đóng lại. Phẫu thuật là phương pháp điều trị nhằm xử lý túi thoát vị và đóng đường thông tại vùng bẹn, qua đó hạn chế nguy cơ kẹt hoặc nghẹt. Sau điều trị, phần lớn trẻ có kết quả tốt. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn cần theo dõi vùng đã phẫu thuật vì một tỷ lệ nhỏ có thể xuất hiện lại khối thoát vị.

Đường thông bất thường khiến các tạng trong ổ bụng đi xuống vùng bẹn của trẻ
Thoát vị bẹn ở trẻ em có tái phát sau phẫu thuật không?
Thoát vị bẹn ở trẻ em vẫn có khả năng tái phát sau phẫu thuật, nhưng tỷ lệ nhìn chung thấp. Tái phát là khi khối thoát vị xuất hiện lại ở đúng bên bẹn đã mổ. Nếu thoát vị xuất hiện ở bên còn lại, đó là một thoát vị mới ở bên đối diện, không phải tái phát.
Tỷ lệ tái phát có thể khác nhau tùy độ tuổi, đặc điểm bệnh, phương pháp phẫu thuật và thời gian theo dõi. Một nghiên cứu tại Mỹ công bố trên Journal of Pediatric Surgery năm 2018, theo dõi 9.993 trẻ dưới 12 tuổi sau phẫu thuật, ghi nhận 137 trường hợp tái phát, tương đương khoảng 1,4%. Thời gian theo dõi trung vị trong nghiên cứu khoảng 3,5 năm.
Nguy cơ tái phát không giống nhau ở mọi trẻ. Các yếu tố thường được ghi nhận thuộc ba nhóm sau:
1. Đặc điểm và tình trạng sức khỏe của trẻ
Tuổi lúc phẫu thuật là yếu tố được ghi nhận rõ. Trong nghiên cứu nêu trên, khoảng 60% ca tái phát xảy ra ở trẻ được mổ khi từ 1 tuổi trở xuống. Khả năng tái phát ở nhóm này cao gấp khoảng 2,5 lần so với trẻ trên 5 tuổi.
Bệnh lý đi kèm có mối liên quan còn mạnh hơn. Trong cùng nghiên cứu, trẻ có nhiều bệnh đồng mắc có khả năng tái phát cao gấp khoảng 5,5 lần so với trẻ không có bệnh đồng mắc. Một tổng quan hệ thống khác (2023) cho thấy các bệnh đi kèm ở trẻ tái phát thường thuộc hai nhóm. Nhóm thứ nhất làm tăng áp lực ổ bụng kéo dài, như hen phế quản, trào ngược dạ dày thực quản hoặc đặt dẫn lưu não thất ổ bụng. Nhóm thứ hai làm yếu thành bụng, như bệnh mô liên kết.

Tuổi phẫu thuật và các bệnh lý đi kèm có thể ảnh hưởng đến nguy cơ tái phát
2. Đặc điểm của khối thoát vị ban đầu
Thoát vị bị kẹt trước mổ thường phức tạp hơn thoát vị được mổ chủ động. Các tạng trong túi thoát vị có thể phù nề. Việc xử lý túi thoát vị và vùng bẹn khi đó cũng khó khăn hơn.
Mức độ ảnh hưởng của thoát vị kẹt đến khả năng tái phát chưa thống nhất giữa các nghiên cứu. Kết quả còn phụ thuộc vào phương pháp và kỹ thuật mổ. Bác sĩ cần xem xét đồng thời tình trạng thoát vị, mức độ tổn thương và cách xử trí, thay vì dựa vào một đặc điểm riêng lẻ.
3. Yếu tố liên quan đến phẫu thuật
Mục tiêu của phẫu thuật là thắt cao cổ túi thoát vị và đóng đường thông bất thường tại lỗ bẹn sâu. Nhờ đó, các tạng trong ổ bụng không còn đi xuống túi thoát vị. Nếu đường thông còn tồn tại hoặc vị trí đã khâu đóng không còn kín, thoát vị có thể quay lại.
Mổ mở và mổ nội soi đều được dùng trong điều trị thoát vị vùng bẹn ở trẻ em. Mỗi phương pháp có cách tiếp cận túi thoát vị khác nhau. Khả năng tái phát không nên đánh giá chỉ dựa trên phương pháp mổ. Kỹ thuật thực hiện, đặc điểm thoát vị và tình trạng của trẻ đều cần được xem xét cùng lúc.
Bệnh thường tái phát vào thời điểm nào?
Tái phát có thể được phát hiện ở nhiều thời điểm sau phẫu thuật, nhưng thường tập trung trong giai đoạn tương đối sớm. heo nghiên cứu nêu trên, phần lớn ca tái phát xuất hiện trong năm đầu sau mổ, và một nửa được phát hiện trong khoảng 7 tháng (209 ngày) đầu.
Tuy nhiên, mốc một năm không đồng nghĩa với việc trẻ đã hoàn toàn hết nguy cơ tái phát sau khoảng thời gian này. Một số trường hợp có thể được phát hiện muộn hơn. Thời điểm xuất hiện còn khác nhau tùy đặc điểm của trẻ, tình trạng thoát vị ban đầu và các yếu tố liên quan đến quá trình điều trị.
Trong thời gian theo dõi, cha mẹ nên chú ý nếu vùng bẹn đã phẫu thuật xuất hiện trở lại khối phồng, đặc biệt khi trẻ khóc, ho, rặn hoặc vận động. Khi phát hiện bất thường, trẻ nên được đưa đi khám để bác sĩ xác định đó là tái phát hay một tình trạng khác tại vùng bẹn.

Nhiều trường hợp tái phát được phát hiện trong năm đầu sau phẫu thuật
Cha mẹ cần làm gì để theo dõi trẻ sau phẫu thuật?
Sau phẫu thuật, trẻ cần được theo dõi cả quá trình hồi phục và những thay đổi tại vùng bẹn đã mổ. Cha mẹ có thể chủ động qua ba việc sau.
1. Theo dõi vùng bẹn đã phẫu thuật
Cha mẹ nên quan sát vùng bẹn của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi trẻ gắng sức. Cần chú ý nếu vị trí đã mổ xuất hiện lại khối phồng hoặc thay đổi bất thường so với trước.
Khi thấy khối phồng, cha mẹ nên ghi lại thời điểm xuất hiện, kích thước, tần suất và khối có nhỏ lại khi trẻ nằm nghỉ hay không. Không ít trường hợp khối phồng chỉ hiện ra khi trẻ khóc và đã xẹp hẳn lúc đến phòng khám. Khi đó, hình ảnh hoặc video quay tại nhà giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn. Cha mẹ không nên tự ấn mạnh hoặc cố đẩy khối phồng vào trong.
2. Chăm sóc trẻ theo hướng dẫn sau mổ
Trong thời gian hồi phục, cha mẹ cần thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ về chăm sóc vết mổ, vệ sinh, dùng thuốc và vận động. Vết mổ nên được theo dõi để phát hiện sớm tình trạng sưng tăng dần, đỏ, chảy dịch hoặc các biểu hiện bất thường khác.
Mức độ vận động cần được điều chỉnh theo giai đoạn hồi phục và hướng dẫn của bác sĩ. Trẻ có thể từng bước trở lại sinh hoạt bình thường khi tình trạng ổn định. Cha mẹ không nên tự ý kéo dài thời gian hạn chế vận động nếu bác sĩ không có chỉ định riêng.

Chăm sóc vết mổ đúng hướng dẫn giúp trẻ hồi phục thuận lợi
3. Đưa trẻ tái khám theo lịch
Cha mẹ nên đưa trẻ tái khám theo thời gian bác sĩ đã hẹn. Qua mỗi lần kiểm tra, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng vết mổ, quá trình hồi phục và những bất thường tại vùng bẹn nếu có.
Lịch tái khám không thay thế việc đưa trẻ đi khám khi có bất thường. Nếu thấy các dấu hiệu nêu ở phần dưới, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm thay vì chờ lần hẹn tiếp theo.
Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?
Cha mẹ cần chú ý đến những thay đổi tại vùng bẹn và biểu hiện toàn thân của trẻ trong thời gian theo dõi sau phẫu thuật. Các dấu hiệu dưới đây chia thành hai mức: cần đưa trẻ đi khám sớm và cần đến bệnh viện ngay.
1. Cần đưa trẻ đi khám sớm
- Khối phồng xuất hiện trở lại tại bên bẹn đã phẫu thuật: Khối có thể rõ hơn khi trẻ gắng sức và nhỏ lại khi nằm nghỉ. Trẻ cần được khám để xác định có phải thoát vị tái phát hay nguyên nhân khác.
- Khối phồng tăng kích thước hoặc xuất hiện thường xuyên hơn: Thay đổi này cần được bác sĩ đánh giá, ngay cả khi trẻ chưa đau.
- Trẻ đau hoặc khó chịu tại vùng bẹn: Trẻ lớn có thể mô tả cảm giác đau, căng tức. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc hoặc phản ứng khi chạm vào vùng bẹn.
2. Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay
- Khối phồng căng, đau và không nhỏ lại: Đây có thể là dấu hiệu tạng trong túi thoát vị bị kẹt.
- Nôn, bụng chướng, bỏ bú, quấy khóc liên tục hoặc li bì kèm khối phồng vùng bẹn: Đây có thể là dấu hiệu ruột bị kẹt trong túi thoát vị.
- Vùng bẹn sưng đỏ hoặc đổi màu: Có nguy cơ thoát vị nghẹt, ảnh hưởng đến nguồn máu nuôi tạng bị kẹt.
- Ở bé gái, khối chắc vùng bẹn không xẹp: Có thể là buồng trứng nằm trong túi thoát vị, cần được khám ngay vì nguy cơ xoắn.
Kết luận
Thoát vị bẹn ở trẻ em có thể tái phát sau phẫu thuật, dù tình huống này không thường gặp. Nguy cơ này có thể cao hơn ở những trẻ được phẫu thuật khi còn nhỏ hoặc có nhiều bệnh lý đi kèm. Phần lớn trường hợp tái phát được phát hiện trong năm đầu sau mổ, nhưng cha mẹ vẫn cần tiếp tục theo dõi khi trẻ đã hồi phục. Chủ động nhận biết khối phồng và các biểu hiện bất thường tại vùng bẹn giúp trẻ được thăm khám, xử trí kịp thời và hạn chế nguy cơ biến chứng.
Nếu trẻ có khối phồng tại vùng bẹn, đau, khó chịu hoặc xuất hiện bất thường sau phẫu thuật, cha mẹ có thể đưa trẻ đến Khoa Nhi - Bệnh viện Đại học Phenikaa để được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Với những dấu hiệu cấp tính như khối phồng căng đau, không xẹp, nôn hoặc vùng bẹn đổi màu, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời. Liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.









